Wynagrodzenie 12 500 zł brutto wygląda na pierwszy rzut oka bardzo atrakcyjnie. Jednak aby dobrze planować finanse, trzeba wiedzieć, ile z tej kwoty faktycznie otrzymasz „na rękę” (netto) po odliczeniu składek i podatków. W tym artykule krok po kroku wyjaśnimy, jak z 12 500 zł brutto dojść do kwoty netto, pokażemy wzory w LaTeX (renderowane przez MathJax), tabele z rozbiciem potrąceń oraz prosty kalkulator w JavaScript.
Brutto a netto – szybkie wyjaśnienie
Wynagrodzenie brutto to kwota zapisana w umowie (np. 12 500 zł), od której jeszcze nie odjęto:
- składek ZUS finansowanych przez pracownika (emerytalna, rentowa, chorobowa),
- składki na ubezpieczenie zdrowotne (NFZ),
- zaliczki na podatek dochodowy (PIT).
Wynagrodzenie netto (czyli „na rękę”) to kwota, którą faktycznie dostajesz na konto po tych wszystkich potrąceniach.
Można to zapisać ogólnym wzorem:
\[
\text{wynagrodzenie\ netto} = \text{brutto} – \text{składki\ ZUS} – \text{składka\ zdrowotna} – \text{zaliczka\ na\ PIT}
\]
Założenia do obliczeń 12 500 zł brutto
Aby policzyć, ile z 12 500 zł brutto zostaje „na rękę”, musimy przyjąć konkretne założenia. W przeciwnym razie wynik może się różnić nawet o kilkaset złotych.
W artykule przyjmujemy, że wynagrodzenie 12 500 zł brutto dotyczy:
- umowy o pracę,
- pełen etat, stałe miesięczne wynagrodzenie,
- standardowe składki ZUS pracownika: emerytalna, rentowa, chorobowa,
- brak PPK i innych dobrowolnych potrąceń,
- standardowe koszty uzyskania przychodu: 250 zł miesięcznie,
- złożony formularz PIT-2 u pracodawcy (stosowanie miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek 300 zł),
- aktualne zasady podatkowe (skala 12% i 32%, kwota wolna 30 000 zł rocznie, tj. 300 zł miesiecznie ulgi).
W praktyce dokładna zaliczka na PIT może się nieco zmieniać w ciągu roku (po przekroczeniu progu podatkowego 120 000 zł rocznie część dochodu jest opodatkowana 32%), dlatego wynik należy traktować jako przybliżony dla pojedynczego miesiąca, w którym wciąż obowiązuje stawka 12%.
Krok 1: Składki ZUS od wynagrodzenia brutto
Pracownik finansuje ze swojego wynagrodzenia następujące składki ZUS od kwoty brutto:
- składka emerytalna: 9,76% brutto,
- składka rentowa: 1,50% brutto,
- składka chorobowa: 2,45% brutto.
Suma tych procentów to:
\[
9{,}76\% + 1{,}50\% + 2{,}45\% = 13{,}71\%
\]
Ogólny wzór na składki pracownika od pensji brutto:
\[
\text{składki\ ZUS\ (pracownik)} = \text{brutto} \cdot 13{,}71\%
\]
Dla 12 500 zł brutto:
\[
\text{składki\ ZUS} = 12\,500 \cdot 0{,}1371 \approx 1\,713{,}75\ \text{zł}
\]
Po odjęciu składek ZUS (emerytalnej, rentowej i chorobowej) od brutto otrzymujemy tzw. podstawę do składki zdrowotnej oraz podstawę do wyliczenia podatku (przed kolejnymi korektami):
\[
\text{podstawa\ po\ ZUS} = 12\,500 – 1\,713{,}75 = 10\,786{,}25\ \text{zł}
\]
Krok 2: Składka zdrowotna 9%
Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi:
\[
\text{składka\ zdrowotna} = \text{podstawa\ po\ ZUS} \cdot 9\%
\]
Dla naszej podstawy:
\[
\text{składka\ zdrowotna} = 10\,786{,}25 \cdot 0{,}09 \approx 970{,}76\ \text{zł}
\]
Krok 3: Podstawa opodatkowania i koszty uzyskania przychodu
Do obliczenia podatku dochodowego stosuje się tzw. koszty uzyskania przychodu. To kwota, którą ustawowo „odejmuje się” od przychodu, aby odzwierciedlić koszt uzyskania tego dochodu (np. dojazdy, materiały). Standardowe miesięczne koszty dla jednej umowy i jednego miejsca pracy wynoszą:
\[
KUP = 250\ \text{zł/miesiąc}
\]
Podstawę opodatkowania (dochód do opodatkowania) liczymy więc tak:
\[
\text{podstawa\ opodatkowania} = \text{podstawa\ po\ ZUS} – KUP
\]
Czyli dla naszego przykładu:
\[
\text{podstawa\ opodatkowania} = 10\,786{,}25 – 250 = 10\,536{,}25\ \text{zł}
\]
W praktyce do wyliczenia podatku kwotę podstawy się zaokrągla do pełnych złotych (najczęściej w dół). Przyjmijmy więc:
\[
\text{podstawa\ opodatkowania} \approx 10\,536\ \text{zł}
\]
Krok 4: Zaliczka na podatek dochodowy (PIT)
Dla dochodów w pierwszym progu podatkowym miesięczna zaliczka liczona jest w uproszczeniu według wzoru:
\[
\text{zaliczka\ na\ PIT} = 12\% \cdot \text{podstawa\ opodatkowania} – 300\ \text{zł}
\]
Gdzie:
- 12% – stawka podatkowa w pierwszym progu,
- 300 zł – miesięczna kwota zmniejszająca podatek, wynikająca z kwoty wolnej 30 000 zł rocznie (może być stosowana, jeśli złożono PIT-2).
Dla naszej podstawy 10 536 zł:
\[
12\% \cdot 10\,536 = 0{,}12 \cdot 10\,536 \approx 1\,264{,}32\ \text{zł}
\]
Odejmujemy 300 zł:
\[
\text{zaliczka\ na\ PIT} \approx 1\,264{,}32 – 300 \approx 964{,}32\ \text{zł}
\]
Po zaokrągleniu możemy przyjąć:
\[
\text{zaliczka\ na\ PIT} \approx 964\ \text{zł}
\]
Krok 5: 12 500 zł brutto – ile to netto?
Mamy już wszystkie składniki potrąceń:
- składki ZUS (pracownika): ok. 1 713,75 zł,
- składka zdrowotna: ok. 970,76 zł,
- zaliczka na PIT: ok. 964 zł.
Teraz obliczamy wynagrodzenie netto:
\[
\text{netto} = \text{brutto} – \text{składki\ ZUS} – \text{składka\ zdrowotna} – \text{PIT}
\]
Podstawiamy liczby:
\[
\text{netto} \approx 12\,500 – 1\,713{,}75 – 970{,}76 – 964 \approx 8\,851{,}49\ \text{zł}
\]
Po zaokrągleniu można przyjąć, że:
12 500 zł brutto to około 8 850–8 860 zł netto „na rękę” (dla typowej umowy o pracę i przy założeniach opisanych wyżej).
Szczegółowa tabela potrąceń z 12 500 zł brutto
Poniższa tabela podsumowuje najważniejsze elementy wynagrodzenia:
| Pozycja | Procent / kwota | Kwota [zł] | Opis |
|---|---|---|---|
| Wynagrodzenie brutto | – | 12 500,00 | Kwota z umowy o pracę |
| Składka emerytalna | 9,76% | ≈ 1 220,00 | Finansowana przez pracownika |
| Składka rentowa | 1,50% | ≈ 187,50 | Finansowana przez pracownika |
| Składka chorobowa | 2,45% | ≈ 306,25 | Dobrowolna, ale zwykle opłacana |
| Razem składki ZUS (pracownik) | 13,71% | ≈ 1 713,75 | Odliczane od brutto |
| Podstawa po ZUS | – | ≈ 10 786,25 | Brutto – składki ZUS |
| Składka zdrowotna | 9% | ≈ 970,76 | Nieodliczalna od podatku |
| Koszty uzyskania przychodu | stałe | 250,00 | Standardowe miesięczne KUP |
| Podstawa opodatkowania (zaokr.) | – | ≈ 10 536,00 | Podatek liczony od tej kwoty |
| Podatek 12% | 12% | ≈ 1 264,32 | Przed uwzględnieniem kwoty wolnej |
| Kwota zmniejszająca podatek | stałe | 300,00 | Przy złożonym PIT-2 |
| Zaliczka na PIT | – | ≈ 964,00 | Po zaokrągleniach |
| Wynagrodzenie netto („na rękę”) | – | ≈ 8 850–8 860 | Kwota po wszystkich potrąceniach |
Prosty wzór: brutto → netto (przy przyjętych założeniach)
Jeśli chcesz mieć prosty model obliczeń (przybliżony), możesz wykorzystać następującą sekwencję wzorów.
- Składki ZUS pracownika:
\[
ZUS = B \cdot 13{,}71\%
\]
gdzie \(B\) – wynagrodzenie brutto. - Podstawa po ZUS:
\[
P = B – ZUS
\] - Składka zdrowotna:
\[
ZD = P \cdot 9\%
\] - Podstawa opodatkowania (przy standardowych KUP = 250 zł):
\[
POD = P – 250
\] - Zaliczka na PIT (w pierwszym progu podatkowym, z PIT-2):
\[
PIT = 12\% \cdot POD – 300
\] - Netto:
\[
N = B – ZUS – ZD – PIT
\]
Pamiętaj, że to model uproszczony – w rzeczywistości w trakcie roku dochód może wejść w drugi próg podatkowy (32%), co zmieni wysokość zaliczek PIT.
Różnica między brutto a netto przy 12 500 zł
Możemy policzyć, jak duża część Twojego wynagrodzenia brutto jest „zjadana” przez składki i podatki:
- brutto: 12 500 zł,
- netto: ok. 8 850–8 860 zł,
- różnica: ok. 3 640–3 650 zł.
Oznacza to, że otrzymujesz na rękę około:
\[
\frac{N}{B} \approx \frac{8\,855}{12\,500} \approx 0{,}7084 \Rightarrow 70{,}8\%
\]
Czyli z każdej złotówki brutto mniej więcej 71 groszy trafia do Ciebie, a około 29 groszy to podatki i składki (w uproszczeniu).
Interaktywny wykres: brutto vs netto
Poniższy prosty wykres (Chart.js) pokazuje, jak zmienia się przybliżone wynagrodzenie netto przy różnych kwotach brutto (przy podobnych założeniach jak wcześniej). Dzięki niemu łatwiej zobaczysz, że netto rośnie wolniej niż brutto.
Przykładowe wartości (przybliżone, umowa o pracę, brak PPK, PIT-2):
- 8 000 zł brutto → ok. 5 650 zł netto,
- 10 000 zł brutto → ok. 7 100 zł netto,
- 12 500 zł brutto → ok. 8 850 zł netto,
- 15 000 zł brutto → ok. 10 550 zł netto.
Prosty kalkulator brutto → netto (umowa o pracę)
Poniżej znajdziesz prosty kalkulator, który na podstawie podanej kwoty brutto obliczy w przybliżeniu wynagrodzenie netto „na rękę” według opisanych w artykule zasad (standardowe składki, KUP 250 zł, PIT-2, pierwszy próg podatkowy). Kalkulator ma charakter edukacyjny i nie zastąpi profesjonalnego kalkulatora płacowego.
Założenia kalkulatora: umowa o pracę, pełen etat, standardowe składki ZUS (emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, chorobowa 2,45%), składka zdrowotna 9%, standardowe koszty uzyskania 250 zł, zastosowanie PIT-2 (300 zł miesięcznie). Kalkulator przyjmuje, że dochód w danym miesiącu mieści się w pierwszym progu podatkowym.
Dlaczego Twoje wynagrodzenie może wyglądać inaczej?
Wynik z kalkulatora i opisanych wzorów jest przybliżeniem. Twoje realne wynagrodzenie netto może być inne, jeśli:
- nie złożyłeś PIT-2 u pracodawcy – wtedy nie stosuje się kwoty 300 zł miesięcznie w zaliczce na podatek,
- masz podwyższone koszty uzyskania przychodu (np. dojazd z innej miejscowości),
- uczestniczysz w PPK lub innych dobrowolnych programach oszczędzania – wtedy dodatkowe potrącenia obniżają netto,
- pracujesz na więcej niż jedną umowę o pracę lub masz równocześnie inne źródła dochodu,
- część Twojego rocznego dochodu jest już w drugim progu podatkowym (32%),
- pracujesz na innej podstawie: umowa zlecenie, umowa o dzieło, B2B – tam zasady rozliczeń są zupełnie inne.
Dlatego jeśli chcesz znać dokładną kwotę netto dla swojej sytuacji, warto:
- skorzystać z profesjonalnego, aktualizowanego kalkulatora wynagrodzeń,
- sprawdzić paski wynagrodzeń od działu kadr/płac,
- skonsultować się z księgowym lub doradcą podatkowym przy bardziej skomplikowanej sytuacji.
Jak wykorzystać tę wiedzę w planowaniu finansowym?
Znajomość relacji brutto → netto jest kluczowa w planowaniu finansowym:
- łatwiej ocenisz, czy proponowana pensja brutto w nowej pracy wystarczy na Twoje miesięczne wydatki,
- możesz realistycznie planować budżet domowy, znając swoją „prawdziwą” pensję,
- łatwiej porównasz różne formy zatrudnienia (umowa o pracę vs B2B vs zlecenie),
- rozumiesz, jak zmiana progu podatkowego (np. pod koniec roku) wpłynie na Twoje wynagrodzenie „na rękę”.
Najważniejsze, aby przy rozmowie o zarobkach zawsze ustalać, czy mówimy o kwocie brutto, czy netto. Różnica – jak widzisz na przykładzie 12 500 zł – to kilka tysięcy złotych miesięcznie.